Acil Durum Fonu

Kısa cevap: Acil durum fonu, işini kaybettiğinde ya da beklenmeyen bir masrafla karşılaştığında borçlanmadan ayakta kalmanı sağlayan nakit tampondur. Hedef, 3-6 aylık zorunlu giderini karşılayacak bir tutar. Başlangıç için tek bir aylık gider tutarını hedefle, sonra basamak basamak büyüt. Parayı vadeli mevduat veya para piyasası fonu gibi kolay çevrilebilir bir yerde tut. Yatırıma değil, güvenliğe odaklan.

Acil durum fonu nedir, ne değildir?

Acil durum fonu, gelirinin kesildiği veya gidersiz atlatılamayacak bir olayın çıktığı anlar için ayrılmış paradır.

Acil durum sayılır:

• İş kaybı veya gelirin ciddi biçimde düşmesi
• Sağlıkla ilgili beklenmeyen ödemeler
• Evin oturulmaz hale gelmesi: su kaçağı, kombi arızası, cam kırılması
• İşe gitmek için zorunlu olan aracın arızası
• Yakın bir aile üyesi için acil seyahat

Acil durum sayılmaz:

• İndirimdeki telefon veya beyaz eşya
• Planlanabilen tatil, düğün, bayram harcaması
• Vergi ve sigorta gibi tarihi bilinen ödemeler
• Hisse, kripto veya "kaçırılmayacak" bir yatırım fırsatı

Tarihi bilinen giderler için ayrı bir "planlı harcama" kalemi aç. Bu kalemi aylık bütçe oluşturma alışkanlığınla birlikte yürüt. Acil durum fonuna dokunmadan yaşamayı öğrenmenin en hızlı yolu bu.

Ne kadar biriktirmelisin?

Hesap gelirin üzerinden değil, zorunlu giderin üzerinden yapılır. Zorunlu gider şudur: kira veya kredi taksiti, faturalar, market, ulaşım, ilaç, aidat, zorunlu sigortalar, varsa okul ödemesi. Netflix ve kafe bu listede yok; işsiz kaldığında ilk keseceğin şeyler onlar.

Örnek: aylık zorunlu giderin 15.000 TL ise 3 aylık taban 45.000 TL, 6 aylık üst hedef 90.000 TL olur. Enflasyon nedeniyle bu rakamı yılda bir kez güncelle.

Acil durum fonu nasıl oluşturulur? Adım adım

1. Zorunlu gideri hesapla. Son üç ayın hesap dökümünü aç. Zorunlu ve isteğe bağlı diye iki kolona ayır. Zorunlu kolonun ortalamasını al.
2. İlk basamağı koy: mini fon. 10.000-15.000 TL gibi ulaşılabilir bir tutar seç. Bu tutar küçük kazaları kredi kartına yıkmadan çözer.
3. Fonu ayrı bir hesaba taşı. Maaş hesabında duran para harcanır. Farklı bir hesap, hatta farklı bir banka daha iyi çalışır. Kartını bu hesaba bağlama.
4. Otomatik talimat ver. Maaş gününün ertesi güne talimat kur. Ay sonunda kalanı biriktirme planı çoğu insanda çalışmaz.
5. Yüzde belirle. Net gelirin %10-20'si iyi bir aralık. Borç ödemesi ağırsa %5 ile başla, azalttıkça yükselt.
6. Beklenmeyen parayı yönlendir. İkramiye, prim, vergi iadesi, sattığın eski eşya. Yarısını fona at.
7. Hedefe ulaştığında dur. Fon tamamlandığında talimatı yatırıma çevir. Nakitte gereğinden fazla para tutmak da bir maliyettir.

Borç varken sıra nasıl olmalı?

Kredi kartı gecikme faizi, mevduatın getirisinden yüksektir. Bu yüzden sıralama şöyle işler:

1. Mini fonu kur (1 aylık gider civarı).
2. Yüksek faizli borçları kapat. Borç yönetimi tarafındaki kartopu ya da çığ yöntemlerinden birini seç.
3. Sonra fonu 3-6 aya çıkar.

Mini fon olmadan borç ödemeye girişenler, ilk arızada tekrar kart borcuna dönüyor. Bu döngüyü kırmak için küçük tamponu atlamamak gerekiyor.

Parayı nerede tutmalı?

Üç kriter var: hızlı erişim, anapara güvenliği, enflasyona karşı bir miktar koruma.

• Uygun: kısa vadeli mevduat (32 gün gibi basamaklı vadeler), para piyasası fonu, likit fon.
• Kısmen uygun: altın veya döviz. Değeri dalgalanır, ihtiyaç anında düşük fiyattan satabilirsin. Fonun en fazla bir bölümünü buraya ayır.
• Uygun değil: hisse senedi, kripto, uzun vadeli tahvil, gayrimenkul, arkadaşa verilen borç, evdeki yastık altı.

Pratik bir yöntem: fonu dört parçaya böl, her hafta bir parçanın vadesi dolacak şekilde kur. Böylece her an cezasız erişimin olur.

Sık yapılan hatalar

• Fonu yatırım hesabında tutmak. Kriz anında piyasa da düşüktür.
• Aynı karta bağlı hesapta tutmak. Erişim kolaylığı harcamayı davet ediyor.
• "Kredi kartı limitim acil fonumdur" demek. Limit borçtur, para değildir.
• Sigorta ile fonu karıştırmak. Sağlık ve konut sigortası fonun yerine geçmez; fonun yükünü hafifletir.
• Kullanınca yerine koymamak. Fondan harcadın mı, talimatı yeniden başlat.

Sıkça Sorulan Sorular

Gelirim çok düşük, yine de başlayabilir miyim?

Evet. Tutar değil düzen önemli. Ayda 300 TL ile başla, otomatik talimat kur.